Gaza và Ngày tận thế

(Project Syndicate Jul 17, 2024SHLOMO BEN-AMI)

Một số người ở Israel hiện lo sợ rằng Iran đang thực hiện tốt kế hoạch lâu dài của mình là tiêu diệt nhà nước Do Thái. Nhưng điều mà nhiều người không nhận ra là những kẻ chủ chốt trong cuộc chiến tranh tiêu hao của Iran thực chất là những kẻ ảo tưởng về đấng cứu thế trong chính phủ Israel, những kẻ quyết tâm tham gia vào một cuộc chiến tranh khải huyền ở Gaza và Lebanon.

TEL AVIV – Năm 2017, Iran đã công bố một chiếc đồng hồ kỹ thuật số đếm ngược số ngày đến ngày Israel bị hủy diệt vào năm 2040. Màn hình này, được đặt tại Quảng trường Palestine của Tehran, thể hiện cam kết lâu dài của Cộng hòa Hồi giáo về việc tiêu diệt nhà nước Do Thái. Một số người coi lời hứa này chỉ là một bài tập hùng biện để tập hợp sự ủng hộ trong nước và trên khắp thế giới Hồi giáo. Nhưng khi cuộc chiến ở Gaza kéo dài và có vẻ như sắp mở rộng, nhiều người ở Israel, bao gồm cả cựu Thủ tướng Ehud Barak, thấy một kế hoạch khả thi mà Iran muốn thực hiện, bất chấp hậu quả.

Động lực xóa bỏ Israel bắt nguồn từ niềm tin về ngày tận thế của người Shia rằng Mahdi, Imam thứ Mười hai và đấng cứu thế Hồi giáo, sẽ tái xuất hiện vào ngày tận thế. Chế độ Iran ngày càng coi việc xóa bỏ Israel là một bước cần thiết để Mahdi trở lại. Người sáng lập ra Cộng hòa Hồi giáo, Ayatollah Ruhollah Khomeini, đã quy sự suy tàn trong lịch sử của Hồi giáo cho một âm mưu nước ngoài, cáo buộc các cường quốc phương Tây sử dụng Chủ nghĩa phục quốc Do Thái để xâm nhập Trung Đông. Theo quan điểm này, việc giải phóng các địa điểm linh thiêng của Hồi giáo ở Jerusalem khỏi sự kiểm soát của Israel và phá hủy chế độ phục quốc Do Thái sẽ cứu chuộc và đổi mới Hồi giáo đương đại.

Đáng lo ngại là nhiều người trong chế độ Iran đã chỉ ra rằng đã đến lúc đạt được mục tiêu thiêng liêng này. Năm 2020, Ayatollah Ali Khamenei, người kế nhiệm Khomeini làm lãnh tụ tối cao, đã gọi chế độ Zionist là "khối u ung thư" "chắc chắn sẽ bị nhổ tận gốc và tiêu diệt". Cuối năm ngoái, Hossein Salami, người đứng đầu Lực lượng Vệ binh Cách mạng Iran, đã thề sẽ xóa sổ Israel "khỏi mặt đất" sau khi một cuộc không kích của Israel ở Damascus giết chết một vị tướng cấp cao của Iran.

Từ Adolf Hitler đến Vladimir Putin và thậm chí cả Osama bin Laden, lịch sử đã dạy chúng ta phải coi những lời đe dọa tấn công lấy cảm hứng từ ý thức hệ là đúng. Nhưng Cộng hòa Hồi giáo đã chứng minh rõ ràng sự thận trọng của mình – trở nên cực đoan không nhất thiết có nghĩa là phi lý và muốn tự sát. Thay vì một cuộc đối đầu lịch sử, hạt nhân hoặc thông thường, Iran dường như đang tiến hành một cuộc chiến tranh tiêu hao lâu dài chống lại Israel.

Cuộc chiến Gaza đã minh họa cho chiến lược của Iran là bao vây Israel bằng một mạng lưới các lực lượng ủy nhiệm, bao gồm Hezbollah ở Lebanon, Hamas ở Gaza, Jihad Hồi giáo ở Bờ Tây, Houthis ở Yemen và dân quân Shia ở Syria và Iraq. Mục đích là làm suy yếu Israel trong khi tránh đối đầu trực tiếp. Đúng vậy, cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa ồ ạt của Iran vào Israel vào tháng 4 là một ngoại lệ đáng chú ý, nhưng điều đó là cần thiết để duy trì uy tín với tư cách là nhà lãnh đạo của cái gọi là Trục kháng chiến và trong số các cử tri bảo thủ của nó.

Quyết định gần đây của Iran nhằm tăng cường sức ép lên Israel thông qua các lực lượng ủy nhiệm của mình chịu ảnh hưởng bởi khả năng đáng ngạc nhiên của Hamas trong việc cô lập quốc gia này và phơi bày điểm yếu của mình. Cụ thể, Iran không thể bỏ qua thực tế rằng cuộc tấn công của Hamas vào ngày 7 tháng 10 đã ngăn cản kế hoạch của Ả Rập Xê Út tham gia Hiệp định Abraham và bình thường hóa quan hệ ngoại giao với Israel. Cuộc tấn công giết người và cuộc chiến sau đó đã phá hỏng tầm nhìn lớn của Tổng thống Hoa Kỳ Joe Biden về một liên minh Ả Rập Sunni-Israel do Hoa Kỳ hậu thuẫn, mà Iran coi là mối đe dọa hiện hữu.

Hơn nữa, Iran gần đây đã đạt được "tiến triển đáng báo động và chưa từng có đối với chương trình hạt nhân quân sự", theo Viện Nghiên cứu An ninh Quốc gia Israel. Nhưng điều này không có nghĩa là Iran sẽ phóng quả bom đầu tiên vào Tel Aviv. Thay vào đó, với chiếc ô hạt nhân này, Iran có thể tăng gấp đôi nỗ lực làm suy yếu Israel, sử dụng các biện pháp thông thường để khiến nước này sụp đổ. Với khả năng tấn công trả đũa được cho là của Israel, Iran hiểu rằng một cuộc đối đầu hạt nhân có thể dẫn đến sự hủy diệt của chính họ.

Khi Iran cảnh báo, như phái đoàn của họ tại Liên hợp quốc đã làm vào ngày 28 tháng 6, về "một cuộc chiến tranh xóa sổ" nếu Israel tấn công Lebanon, họ muốn ngăn chặn Israel và ngăn chặn một cuộc chiến tranh phi hạt nhân có thể phá hủy tài sản của họ ở Lebanon. Hezbollah tham gia cuộc chiến chống lại Israel chỉ để giữ thể diện với người Palestine và sẽ rất vui khi Thủ tướng Israel Binyamin Netanyahu đồng ý ngừng bắn ở Gaza để giải thoát lực lượng dân quân Shia khỏi cuộc xung đột.

Trong bối cảnh này, động lực chính thúc đẩy cuộc chiến tranh tiêu hao của Iran thực chất là chính phủ Israel. Mục tiêu phi thực tế của Netanyahu là đạt được "chiến thắng hoàn toàn" ở Gaza phục vụ cho chiến lược của Iran là đẩy Israel vào một cuộc xung đột không có hồi kết trong khi dàn dựng một kế hoạch dài hạn nhằm phá hủy nhà nước Do Thái. Bằng cách kéo dài cuộc chiến một cách không cần thiết và từ chối chấp nhận vai trò của Chính quyền Palestine trong việc quản lý Gaza, chính phủ Netanyahu đã cô lập Israel, làm căng thẳng mối quan hệ với những nhà tài trợ người Mỹ và làm xói mòn khả năng răn đe chiến lược của chính mình. 

Hóa ra, những kẻ cuồng tín thực sự phi lý và thích nổ súng trong phương trình chết chóc này chính là Netanyahu và các đồng minh theo chủ nghĩa phát xít của ông ta, những kẻ quyết tâm tham gia vào một cuộc chiến tranh khải huyền ở Gaza và Lebanon. Khi miền bắc Israel bị thiêu rụi bởi loạt tên lửa lớn nhất từ ​​trước đến nay của Hezbollah và dân thường phải sơ tán, Orit Strock, bộ trưởng phụ trách các khu định cư và phái bộ quốc gia của Đảng Zionist tôn giáo, đã tuyên bố rằng đây là "thời kỳ kỳ diệu" đối với các khu định cư ở Bờ Tây. Strock đang nhắc đến niềm tin rằng Chúa sẽ tiêu diệt kẻ thù của Israel và trao lại đất đai cho họ.

Những kẻ ảo tưởng về đấng cứu thế này có một cộng sự sẵn lòng là Netanyahu. Cùng nhau, họ đang làm nhiều hơn để tiêu diệt dự án quốc gia Do Thái hơn là Iran có thể hy vọng đạt được một mình.

—-

Shlomo Ben-Ami, cựu bộ trưởng ngoại giao Israel, là Phó chủ tịch Trung tâm hòa bình quốc tế Toledo và là tác giả của cuốn sách Prophets without Honor: The 2000 Camp David Summit and the End of the Two-State Solution (Nhà xuất bản Đại học Oxford, 2022).