Ban biên tập Project Syndicate - 27 tháng 12, 2024
Mỗi năm vào tháng 12, các nhà bình luận của Project Syndicate đều xác định những xu hướng chính trị, kinh tế và chính sách quan trọng nhất cần theo dõi trong năm tới. Vào đầu năm 2024, các cộng tác viên của Project Syndicate đã dự đoán một năm đầy biến động và quyết định đối với nền dân chủ toàn cầu, được định hình bởi những cuộc bầu cử, xung đột gia tăng và sự xuất hiện của các công nghệ có khả năng phá vỡ ổn định toàn cầu.
Khi chúng ta bước vào năm 2025, các chuyên gia dự đoán đây sẽ là một năm quyết định đối với chủ nghĩa đa phương và các tiến bộ về biến đổi khí hậu, với nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Mỹ đắc cử Donald Trump phủ bóng dài trên sự ổn định toàn cầu.
 |
1️⃣ Rabah Arezki, Giám đốc nghiên cứu tại Trung tâm nghiên cứu khoa học quốc gia Pháp (CNRS)
Với việc Donald Trump tái đắc cử Tổng thống Hoa Kỳ, khái niệm "chủ quyền kinh tế" được dự báo sẽ củng cố vị thế của mình trong dòng chảy chính trị chính thống.
Khái niệm này được được định nghĩa một cách rộng rãi như khả năng của một quốc gia trong việc đưa ra các quyết định kinh tế độc lập. Những năm gần đây, khái niệm này đã thu hút sự chú ý trong bối cảnh phản ứng dữ dội toàn cầu đối với thị trường tự do và mở cửa – thường đi kèm với việc đổ lỗi cho người nhập cư và các nhóm thiểu số.
Tôi dự đoán rằng khi phản ứng này ngày càng trở nên gay gắt hơn, sự chuyển dịch hướng tới chủ quyền kinh tế sẽ tăng tốc, kéo theo những hệ lụy sâu rộng đối với thương mại quốc tế, dòng vốn và các mô hình di cư.
2️⃣ Shlomo Ben-Ami, Cựu bộ trưởng ngoại giao Israel
Hai cuộc khủng hoảng có tầm ảnh hưởng lớn nhất trên thế giới hiện nay – chiến tranh tại Ukraine và xung đột Israel-Palestine – có khả năng kéo dài đến tận năm 2025.
Mặc dù Israel và Hezbollah đã đạt được một lệnh ngừng bắn mong manh tại miền Nam Lebanon, vấn đề Palestine lại phức tạp hơn nhiều và khó có thể giải quyết. Tuy nhiên, các hoạt động quân sự của Israel mang đến cho Donald Trump một Trung Đông đã thay đổi, nơi mà toàn bộ trục quyền lực của Iran, bao gồm cả căn cứ tại Syria, đã sụp đổ. Dẫu vậy, liên minh cực hữu của Thủ tướng Israel Binyamin Netanyahu vẫn là một trở ngại lớn đối với bất kỳ giải pháp dài hạn nào cho vấn đề Palestine.
Trong năm đầu tiên của nhiệm kỳ, Trump có thể tập trung vào việc bình thường hóa quan hệ giữa Israel và Saudi Arabia, đồng thời ngăn chặn nguy cơ xảy ra một cuộc chiến toàn diện giữa Israel và Iran. Tuy nhiên, nguy cơ rõ ràng là một Iran suy yếu có thể đẩy mạnh nỗ lực phát triển bom hạt nhân.
Trong khi đó, sự mệt mỏi chiến tranh ở châu Âu cùng với bối cảnh địa chính trị thay đổi sau khi Trump tái đắc cử có thể tạo điều kiện cho một thỏa thuận tại Ukraine. Thỏa thuận này có thể bao gồm việc công nhận các lãnh thổ mà Nga đã chiếm đóng để đổi lấy việc Ukraine gia nhập Liên minh châu Âu và nhận được các đảm bảo an ninh từ NATO.
Tại châu Á, Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình có khả năng sẽ chưa phát động cuộc tấn công vào Đài Loan trước khi đánh giá mức độ sẵn sàng của Trump trong việc thiết lập lại quan hệ Mỹ-Trung. Với những thách thức nội bộ mà Trung Quốc hiện đang đối mặt, ông Tập có thể buộc phải tạm gác các tham vọng bành trướng quy mô lớn hơn.
3️⃣ Laura Carvalho Phó Giáo sư Kinh tế tại Đại học São Paulo.
Việc Hoa Kỳ được dự đoán sẽ rút khỏi các cuộc đàm phán về biến đổi khí hậu, cùng với sự trỗi dậy của chủ nghĩa bảo hộ trên khắp các quốc gia phương Tây, sẽ làm gia tăng sự ngờ vực đối với chủ nghĩa đa phương và khả năng của nó trong việc giải quyết các thách thức về phát triển bền vững.
Trong khi Brazil chuẩn bị đăng cai Hội nghị Liên Hợp Quốc về Biến đổi Khí hậu (COP30) vào năm tới, Nam Phi sẽ trở thành quốc gia châu Phi đầu tiên tổ chức hội nghị thượng đỉnh G20, báo hiệu sự chuyển dịch sang một kỷ nguyên hợp tác kinh tế mới do các nước thuộc Nam bán cầu dẫn dắt.
Bằng cách mở rộng khả năng tiếp cận công nghệ và tích hợp vào các chuỗi cung ứng toàn cầu, các chính phủ tại các quốc gia đang phát triển có thể tận dụng cơ hội kinh tế từ quá trình chuyển đổi khí hậu, đồng thời thúc đẩy một hệ thống thương mại đa phương vượt ra khỏi trở lực cuộc chơi có tổng bằng không.
4️⃣ Fawaz A. Gerges, Giáo sư Quan hệ Quốc tế tại Trường Kinh tế London
Israel và Hamas có thể sớm ký một thỏa thuận ngừng bắn, nhưng cuộc chiến giữa Israel và Hamas dự kiến sẽ kéo dài đến năm 2025 và có thể leo thang thành một cuộc đối đầu trực tiếp với Iran.
Đối với Thủ tướng Netanyahu, Cộng hòa Hồi giáo Iran vẫn là mục tiêu cuối cùng, và ông sẽ tăng cường các nỗ lực kéo Hoa Kỳ quay trở lại vòng xoáy bạo lực tại Trung Đông.
Tuy nhiên, bản năng phản đối chiến tranh của Trump có thể là rào cản duy nhất ngăn cản các cố vấn chính sách đối ngoại và an ninh quốc gia có khuynh hướng diều hâu của ông, những người có thể thuyết phục Trump tấn công chương trình hạt nhân của Iran.
5️⃣ Antara Haldar, Phó Giáo sư Luật Đại học Cambridge
Trật tự toàn cầu hình thành sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, dựa trên hai trụ cột chính là dân chủ tự do và kinh tế học tân cổ điển, từng được kỳ vọng sẽ mang lại hòa bình và thịnh vượng chung. Tuy nhiên, gần 80 năm sau, hệ thống này dường như đang đứng bên bờ vực sụp đổ.
Chính quyền sắp tới của Trump có thể làm suy yếu nhiều mục tiêu cốt lõi của trật tự đa phương, chẳng hạn như duy trì thương mại tự do và thúc đẩy hành động tập thể đối phó với các mối đe dọa chung như biến đổi khí hậu (một cách trớ trêu, điều này xảy ra đúng vào dịp kỷ niệm 10 năm Thỏa thuận Paris).
Nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Trump gần như chắc chắn sẽ tạo ra một khoảng trống lãnh đạo toàn cầu, dẫn đến sự rối loạn chính trị và địa chính trị. Giữa bối cảnh "Đồng thuận Washington" đang dần phai nhạt và sự chuyển dịch khỏi mô hình hậu chiến tích cực ở cả các nền kinh tế phát triển và đang phát triển, câu hỏi đặt ra là liệu cộng đồng quốc tế có thể cải cách các thể chế kinh tế và chính trị để phục vụ lợi ích của người dân và giải quyết sự bất mãn lan rộng đang thúc đẩy sự trỗi dậy của chủ nghĩa dân túy trên toàn cầu hay không.
6️⃣ James Livingston, Giáo sư danh dự về Lịch sử tại Đại học Rutgers
Nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của Trump có thể nhanh chóng biến thành một cuộc khủng hoảng hiến pháp kéo dài, bắt đầu bằng việc lách qua Điều II, Mục 2 của Hiến pháp Hoa Kỳ, quy định quy trình "tham vấn và phê chuẩn" của Thượng viện đối với việc bổ nhiệm các chức vụ do Tổng thống đề cử.
Trump có thể tìm cách vượt qua Thượng viện để bổ nhiệm những nhân vật thiếu năng lực nhưng cùng vây cánh (hệ tư tưởng) vào các vị trí chủ chốt trong nội các, bao gồm Pete Hegseth làm Bộ trưởng Quốc phòng và Kash Patel làm Giám đốc FBI.
Điều này sẽ đòi hỏi Trump loại bỏ thủ tục filibuster tại Thượng viện hoặc dựa vào Tòa án Tối cao để mở rộng quyền hạn của Tổng thống bằng cách diễn giải lại hiến pháp về sự phân biệt giữa các quan chức chính yếu và thứ yếu. Kết quả sẽ là hỗn loạn về chính trị và thể chế.
7️⃣ Carlos Lopes, Giáo sư tại Trường Quản trị Công Nelson Mandela thuộc Đại học Cape Town
Vào năm 2025, những tiến bộ trong trí tuệ nhân tạo – được thúc đẩy bởi AI sáng tạo và sự tích hợp của các mô hình ngôn ngữ lớn vào các lĩnh vực như điện toán lượng tử và sinh học tổng hợp – sẽ mở ra những phương thức tạo ra giá trị hoàn toàn mới. Các công nghệ này sẽ vượt ra ngoài các khuôn khổ sở hữu trí tuệ truyền thống, tạo điều kiện đổi mới hợp tác và giải quyết vấn đề ở mức độ chưa từng có.
Đối với các quốc gia châu Phi, những đột phá này mang lại cơ hội phát triển các giải pháp tùy chỉnh phù hợp cho giáo dục, y tế và phát triển bền vững, vượt qua các rào cản truyền thống đối với cải cách thể chế và kinh tế. Sự chuyển đổi này sẽ thúc đẩy sáng tạo, tái định nghĩa quyền sở hữu, và cách mạng hóa sự trao đổi tri thức trên toàn cầu.
8️⃣ Roberto Patiño Người sáng lập của the NGOs Alimenta la Solidarida
Di cư sẽ chi phối chương trình nghị sự toàn cầu vào năm 2025 khi các nền kinh tế giàu có phải vật lộn để cân bằng sự phụ thuộc vào lao động nước ngoài với làn sóng phản đối ngày càng gia tăng đối với người nhập cư. Đồng thời, các thảm họa khí hậu, chiến tranh và bất ổn chính trị sẽ tiếp tục thúc đẩy tình trạng di cư trên toàn thế giới.
Tại Hoa Kỳ, tình trạng thiếu hụt lao động sẽ xung đột với các chính sách nhập cư hạn chế của chính quyền Trump sắp tới, trong khi các nhà lãnh đạo châu Âu lo ngại rằng các cuộc xung đột mới ở Trung Đông có thể dẫn đến những làn sóng di cư mới.
Venezuela cũng vẫn là một điểm nóng tiềm tàng. Nếu Tổng thống Nicolás Maduro bị phế truất, hàng triệu người di cư có thể cuối cùng sẽ trở về quê hương, mang lại một tia hy vọng trong bức tranh toàn cảnh ảm đạm. Tuy nhiên, nếu Maduro cố bám giữ quyền lực bằng bạo lực, cuộc khủng hoảng di cư toàn cầu – mà hàng triệu người Venezuela tuyệt vọng đã góp phần tạo nên – sẽ càng trở nên trầm trọng.
9️⃣ Stephen S. Roach, Giảng viên tại Đại học Yale - cựu Chủ tịch Morgan Stanley Châu Á
Sự mê đắm của Trump với Elon Musk làm nổi bật xu hướng của ông đối với những mối quan hệ thân thiết muộn màng trong cuộc đời.
Tập Cận Bình, người mà Trump được cho là đã mời tham dự lễ nhậm chức của mình, có thể sẽ là đối tác ngoại giao tiếp theo của ông, điều này có thể dẫn đến việc ông làm dịu bớt các mối đe dọa về thuế quan đối với Trung Quốc và tham gia một nỗ lực mới để gây áp lực lên Nga.
Tuy nhiên, Vladimir Putin bị dồn vào chân tường có thể làm bất ổn định khu vực Đông Âu, gây những hậu quả nghiêm trọng đối với nền kinh tế vốn dĩ đã mong manh của Tây Âu. Kịch bản này đặt ra những nguy cơ nghiêm trọng đối với sự lạc quan mong manh, vốn là nền tảng của những dự báo đồng thuận về một sự "hạ cánh mềm" cho nền kinh tế toàn cầu.
🔟 Vera Songwe, Nhà sáng lập và Chủ tịch của the Liquidity and Sustainability Facility
Các ngân hàng trung ương sẽ phải đối mặt với một năm đầy thách thức vào năm 2025 khi họ nỗ lực kiểm soát lạm phát và hướng các nền kinh tế đến một con đường tăng trưởng bền vững. Sau nhiều năm đồng tiền mất giá và bất ổn xã hội, việc tránh một cuộc suy thoái vẫn là ưu tiên hàng đầu trên toàn cầu. Các quốc gia đang phát triển, đặc biệt là ở châu Phi, sẽ theo dõi sát sao, hy vọng rằng điều tồi tệ nhất đã qua đi.
Sự bùng nổ tiền điện tử mở ra một chiều kích mới trong việc định giá tài sản khi các nhà quản lý tài sản lớn gia nhập thị trường. Các quốc gia châu Phi cũng ngày càng trở nên tích cực trong lĩnh vực tiền điện tử. Liệu năm 2025 có đánh dấu sự bắt đầu của một nỗ lực điều tiết thị trường này trên quy mô toàn cầu? Khi các nhà hoạch định chính sách và các cơ quan quản lý điều hướng trong bối cảnh đang thay đổi này, họ cũng phải tập trung vào việc phát triển các mô hình dự báo rủi ro khí hậu, cân bằng giữa các thách thức kinh tế trước mắt và các mục tiêu bền vững lâu dài.
1️⃣1️⃣ Paola Subacchi, Giáo sư Kinh tế Chính trị tại Sciences Po
Năm nay sẽ là thời điểm quyết định cho chủ nghĩa đa phương. Với vai trò Chủ tịch G20, Nam Phi phải đối mặt với thách thức lớn trong việc duy trì đối thoại giữa bối cảnh căng thẳng leo thang giữa Mỹ và Trung Quốc, cũng như giữa các quốc gia thuộc khu vực Nam bán cầu và các nền kinh tế phát triển. Việc thực hiện một chương trình nghị sự đầy tham vọng đồng thời chuẩn bị cho Mỹ đảm nhận vai trò lãnh đạo vào năm 2026 sẽ đóng vai trò then chốt trong việc duy trì uy tín của G20 như một nền tảng hợp tác quốc tế.
Một sự kiện quan trọng khác là Hội nghị Quốc tế lần thứ tư của Liên Hợp Quốc về Tài trợ cho Phát triển, nơi cần vượt qua những chia rẽ sâu sắc và huy động các nguồn lực tài chính để đáp ứng các cam kết lâu dài về tài trợ khí hậu. Trong khi đó, Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB) cần xem xét lại các đề xuất cải cách của mình trong bối cảnh sự thờ ơ hoặc phản đối rõ ràng từ phía Mỹ, cổ đông lớn nhất của hai tổ chức này.
Khi trật tự đa phương ngày càng bị căng thẳng bởi sự phân mảnh kinh tế và phân cực chính trị, những nỗ lực này sẽ định hình lộ trình hợp tác toàn cầu trong nhiều năm tới.
1️⃣2️⃣ Isabella M. Weber, Phó Giáo sư Kinh tế tại Đại học Massachusetts Amherst
Theo nhiều khía cạnh, năm 2025 sẽ đánh dấu một bước ngoặt quan trọng cho sự trỗi dậy của phe cực hữu.
Chính quyền của Donald Trump dự kiến sẽ khuyến khích các đảng phái cực hữu trên toàn thế giới, trong khi "cuộc chiến thương mại 2.0" của ông có nguy cơ kích hoạt một cú sốc phi toàn cầu hóa trên phạm vi toàn cầu.
Việc xây dựng một chiến lược kinh tế chống phát xít nhằm thu hút lại cử tri và đưa ra một giải pháp thay thế thực chất cho chủ nghĩa dân tộc, bài ngoại, và hoài nghi về biến đổi khí hậu sẽ là nhiệm vụ cấp bách đối với tất cả những người ủng hộ dân chủ.
1️⃣3️⃣ Woochong Um, Giám đốc điều hành của Liên minh năng lượng toàn cầu vì con người và hành tinh.
Năm 2025, các nền kinh tế phát triển sẽ phải đối mặt với áp lực ngày càng gia tăng trong việc thực hiện các cam kết tài chính khí hậu theo Thỏa thuận Paris 2015, ngay cả khi các hạn chế thương mại và thuế quan mới ảnh hưởng đến khả năng chi trả và tiếp cận công nghệ năng lượng tái tạo. Mặc dù nhiều người thất vọng trước kết quả của COP29 tại Baku, cam kết cung cấp 300 tỷ USD tài chính khí hậu hàng năm cho các nước đang phát triển từ nay đến năm 2035 đại diện cho một bước tiến quan trọng, nhấn mạnh nhu cầu thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh công bằng và xóa bỏ tình trạng đói nghèo năng lượng.
Thách thức cấp bách nhất của thế giới sẽ là tài trợ cho năng lượng tái tạo tại những nơi cần thiết nhất: các quốc gia và cộng đồng dễ bị tổn thương bởi biến đổi khí hậu ở châu Phi, châu Á, Mỹ Latinh và khu vực Caribe. Điều này đòi hỏi sự đầu tư phối hợp giữa các chính phủ, khu vực tư nhân và các ngân hàng phát triển đa phương. Bên cạnh việc tạo ra cơ hội kinh tế mới cho các nền kinh tế mới nổi, nỗ lực tập trung này sẽ đảm bảo rằng tất cả các quốc gia có thể tự bảo vệ mình trước những tác động tàn phá của biến đổi khí hậu.
1️⃣4️⃣ Angela Huyue Zhang, Giáo sư Luật tại Đại học Nam California
Khi Trump chuẩn bị quay trở lại Nhà Trắng vào tháng 1, ông dự kiến sẽ một lần nữa chiếm lĩnh các trang bìa báo chí. Nếu nhiệm kỳ trước của ông là dấu hiệu dự báo, Trump sẽ tiếp tục ủng hộ những ý tưởng liều lĩnh, thậm chí điên rồ, và chỉ rút lui khi thị trường phản ứng mạnh mẽ. Tuy nhiên, lần này, rủi ro còn lớn hơn. Với ít sự kiểm soát từ các thể chế và sự ủng hộ mạnh mẽ hơn từ Quốc hội và Tòa án Tối cao, Trump sẽ nắm giữ quyền lực lớn hơn bao giờ hết.
Điều này đặt ra một câu hỏi đáng lo ngại: Liệu Trump có lo sợ bất cứ điều gì ngoài phản ứng của thị trường? Dù thế nào đi nữa, sự khó đoán và thái độ xem thường các chuẩn mực đã được thiết lập của ông báo hiệu những bất ổn kinh tế trong tương lai. Nếu nhiệm kỳ đầu tiên của ông đầy hỗn loạn, thì nhiệm kỳ thứ hai hứa hẹn sẽ còn hỗn loạn hơn thế – rất nhiều.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét