Điều gì xảy ra nếu Hoa Kỳ rời khỏi IMF và WB?

Project Syndicate | Feb 20, 2025
Ngaire Woods, Hiệu trưởng Trường Hành Chính Công Blavatnik - Đại học Oxford.

---

OXFORD — Sau khi rút Hoa Kỳ khỏi thỏa thuận khí hậu Paris và Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Tổng thống Donald Trump có thể sẽ rút nước này khỏi nhiều tổ chức quốc tế hơn trong những tháng tới. Đáng chú ý, Dự án 2025 (Project 2025), bản thiết kế cho nhiệm kỳ tổng thống thứ hai của ông, do Quỹ Di sản bảo thủ (Heritage Foundation) phát triển, kêu gọi Hoa Kỳ rời khỏi Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) và Ngân hàng Thế giới (WB). Thay vì chấp thuận các yêu cầu của Trump, các quốc gia thành viên nên nhận ra rằng việc Hoa Kỳ rút lui chủ yếu sẽ gây hại cho Hoa Kỳ và tận dụng điều đó để đàm phán theo các điều khoản (có lợi) của riêng họ.

Vào ngày 4 tháng 2, Trump đã ra lệnh xem xét toàn diện trong 180 ngày đối với tất cả các tổ chức quốc tế mà Hoa Kỳ tham gia và hỗ trợ, cũng như "tất cả các công ước và hiệp ước mà Hoa Kỳ là một bên tham gia". Chỉ thị này phù hợp với các mục tiêu của Dự án 2025, trong đó bác bỏ IMF và WB là "những bên trung gian tốn kém" "chặn" nguồn tài trợ của Hoa Kỳ trước khi họ tiếp cận các dự án ở nước ngoài. Nếu Trump làm theo chiến lược này, việc Hoa Kỳ rút lui sẽ là điều không thể tránh khỏi.

Nhưng các tác giả của Dự án 2025 rõ ràng đã hiểu sai về cách các tổ chức này được tài trợ và điều hành. Bằng cách từ bỏ IMF và WB, Hoa Kỳ sẽ mất đi một nguồn ảnh hưởng toàn cầu và đòn bẩy kinh tế quan trọng. Trên thực tế, Hoa Kỳ sẽ mất đi các công cụ quan trọng để hỗ trợ các đối tác của mình và ngăn chặn tài trợ cho kẻ thù.

Sự gần gũi của trụ sở IMF và WB với Bộ Ngoại giao, Bộ Tài chính và Quốc hội Hoa Kỳ không phải là ngẫu nhiên. Hoa Kỳ luôn duy trì sự kiểm soát chặt chẽ đối với các tổ chức này, định hình các chính sách và sự lãnh đạo của họ để thúc đẩy lợi ích quốc gia của chính mình. Hoa Kỳ luôn bổ nhiệm chủ tịch Ngân hàng Thế giới, chấp thuận sự lựa chọn của Châu Âu để lãnh đạo IMF và lựa chọn phó giám đốc điều hành của Quỹ. Hoa Kỳ vẫn là quốc gia thành viên duy nhất có quyền đơn phương ngăn chặn các quyết định quan trọng, vì cả IMF và WB đều yêu cầu đa số 85% đồng thuận.

Không có gì ngạc nhiên khi các nghiên cứu đã nhiều lần chỉ ra rằng các mô hình cho vay của IMF và WB phù hợp chặt chẽ với lợi ích quốc gia của Hoa Kỳ. Hoa Kỳ thường xuyên tận dụng IMF như một "người ứng cứu đầu tiên" để bảo vệ nền kinh tế Hoa Kỳ. Trump biết điều này. Trong nhiệm kỳ đầu tiên của mình, điều này đã giúp ông cung cấp cho người bạn "lâu năm" của mình, khi đó là Tổng thống Argentina Mauricio Macri, một chương trình trị giá 57 tỷ đô la của IMF, chương trình lớn nhất trong lịch sử của Quỹ (do tất cả các thành viên của IMF chi trả). Tương tự như vậy, Hoa Kỳ đã sử dụng WB để củng cố các liên minh an ninh và kinh tế, giải quyết các mối đe dọa khủng bố và hỗ trợ tái thiết sau chiến tranh ở các quốc gia như Iraq và Afghanistan sau các cuộc xâm lược do Hoa Kỳ lãnh đạo.

Có lẽ quan trọng nhất là chi phí thực tế của việc Hoa Kỳ tham gia IMF và WB thấp hơn nhiều so với nhiều người nghĩ. Hàng năm, Bộ Tài chính đánh giá tác động tài chính của các khoản đóng góp của quốc gia này cho IMF. Trong năm tài chính 2023, họ báo cáo khoản lãi chưa thực hiện là 407 triệu đô la.

WB cung cấp các cơ hội tương tự để tận dụng các nguồn lực của Hoa Kỳ. Nhánh chính của Nhóm WB, có bốn công ty con khác, là Ngân hàng Tái thiết và Phát triển Quốc tế (International Bank for Reconstruction and Development - IBRD). Chi phí vận hành IBRD không do Hoa Kỳ chi trả mà do các quốc gia đi vay lớn như Ấn Độ, Thổ Nhĩ Kỳ, Indonesia, Argentina và Philippines chi trả. Các khoản hoàn trả khoản vay của họ, cùng với thu nhập ròng của IBRD từ những năm trước, phần lớn tài trợ cho trụ sở chính của tổ chức, lương nhân viên và các chi phí hoạt động khác (phần lớn trong số đó chảy trực tiếp vào nền kinh tế của Washington, DC).

Không giống như nhiều tổ chức đa phương khác, IBRD không dựa vào các khoản đóng góp trực tiếp của các quốc gia. Thay vào đó, tổ chức này huy động vốn bằng cách phát hành trái phiếu và sau đó cho các nền kinh tế đang phát triển và mới nổi vay số tiền thu được. Trên thực tế, IBRD tự tài trợ cho chính mình - phát hành 52,4 tỷ đô la trái phiếu vào năm 2024. Mặc dù trái phiếu của tổ chức này được bảo lãnh bởi các quốc gia thành viên, nhưng IBRD chưa bao giờ khai thác được vốn có thể huy động của mình. Do đó, mỗi cổ đông cung cấp một phần nhỏ trong số cổ phần đã cam kết của mình dưới dạng "vốn góp". Đối với Hoa Kỳ, số tiền đó lên tới 3,7 tỷ đô la, chiếm khoảng 19% trong số 20 tỷ đô la tiền trợ cấp mà chính phủ liên bang đã dành cho SpaceX của Elon Musk trong 15 năm qua.

Chắc chắn, Hoa Kỳ đóng góp cho WB theo nhiều cách khác nhau. Ví dụ, vào năm 2018, chính quyền đầu tiên của Trump đã phê duyệt khoản tăng vốn 7,5 tỷ đô la cho IBRD. Điều này không đòi hỏi Hoa Kỳ phải đóng góp tài chính nhiều hơn. Nhưng Hoa Kỳ nhận được nhiều hơn. Ví dụ, các khoản đóng góp của Hoa Kỳ cho nhánh cho vay ưu đãi của WB, Hiệp hội Phát triển Quốc tế (the International Development Association - IDA), là tự nguyện và được đàm phán lại sau mỗi ba năm, mang lại cho Hoa Kỳ ảnh hưởng to lớn đối với hoạt động cho vay của IDA.

Nói một cách đơn giản, việc rút khỏi IMF và WB sẽ là một sai lầm nghiêm trọng, tước đi khả năng định hình các quy tắc của trật tự tiền tệ quốc tế và theo đuổi các lợi ích chiến lược của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, ít nhất một số người trong chính quyền Trump có vẻ bị cám dỗ.

Ngay cả khi Hoa Kỳ không rút khỏi WB và thay vào đó là ngừng tài trợ, các quốc gia thành viên đại diện cho 70% tổng quyền biểu quyết có thể đình chỉ quyền biểu quyết của mình vì không đáp ứng được các nghĩa vụ tài chính. Khi đó, Hoa Kỳ sẽ mất tất cả các quyền theo Điều khoản Thỏa thuận của Ngân hàng, ngoại trừ quyền rút lui, trong khi vẫn bị ràng buộc bởi các cam kết hiện có của mình. Nếu việc đình chỉ kéo dài hơn một năm, Hoa Kỳ sẽ tự động mất tư cách thành viên trừ khi đa số phiếu bầu tương tự bỏ phiếu để khôi phục tư cách thành viên.

Tổng thống Hoa Kỳ Theodore Roosevelt từng nói rằng chính sách đối ngoại nên “speak softly and carry a big stick” (nói chuyện nhẹ nhàng với một cây gậy lớn). Chính quyền Trump tin vào việc bắt nạt và để Musk sử dụng cây gậy lớn của mình đập tan mọi thứ. Các quốc gia khác có thể bị sốc, nhưng họ không bất lực. Bằng cách tập trung, hợp tác và hành động quyết đoán, họ vẫn có thể cứu vãn hệ thống quan hệ đa phương.

📚 Secret Garden Lược dịch từ “What if the US leaves the IMF and the World Bank?”. Nguyên tác xin tham khảo ở đây