Một UKRAINE Không Có Nước Mỹ

Làm thế nào Kyiv có thể chống đỡ trước sự thù địch của Washington

---

MAR 05, 2025 | Andriy Zagorodnyuk

Một quân nhân Ukraine đang huấn luyện​ tại Dnipropetrovsk, Ukraine, February 2025 | VALENTYN OGIRENKO / REUTERS

T uần trước, thế giới đã chứng kiến một cuộc đối đầu căng thẳng, trước hàng loạt ống kính máy quay tại Phòng Bầu dục giữa Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Tổng thống Hoa Kỳ Donald Trump và Phó Tổng thống Hoa Kỳ JD Vance. Khởi đầu là cuộc trao đổi tương đối chuẩn mực đã nhanh chóng leo thang thành một cuộc tấn công công khai chưa từng có tiền lệ. Tuy nhiên, khi gạt bỏ cảm xúc, những bất đồng cốt lõi này đã trở nên rõ ràng hơn: Ukraine cần phải chấp nhận chấm dứt chiến tranh bất kể các điều khoản như thế nào hay họ có khả năng tác động đến chúng? Liệu họ có thể mong đợi bất kỳ cam kết an ninh dài hạn nào để bảo vệ chống lại sự xâm lược trong tương lai của Nga hay không, hay họ không còn lựa chọn nào khác ngoài việc dừng các cuộc chiến vệ quốc vô điều kiện? Và nếu Kyiv từ chối tuân thủ và Hoa Kỳ rút lại sự hỗ trợ - như chính quyền Trump được cho là đã bắt đầu làm trong tuần này - thì liệu Ukraine có thể tự mình tồn tại hay không?

Ngay cả trước cuộc họp, Nhà Trắng đã nêu rõ lập trường của mình: Ukraine không có quân bài tẩy nào và do đó không có khả năng đưa ra các điều kiện thương thuyết. Tất nhiên, Zelensky kiên quyết bác bỏ kết luận này. Đối với người Ukraine, chấm dứt chiến tranh chắc chắn là một mục tiêu đáng hoan nghênh. Và sau ba năm giao tranh tàn khốc, các chiến lược trước đây - bao gồm cả những chiến lược do các chính quyền tiền nhiệm theo đuổi - đã không mở ra được con đường rõ ràng nào dẫn đến hòa bình. Trong khi sự hỗ trợ của phương Tây đóng vai trò quan trọng đối với sự tồn vong của Ukraine, thì những hạn chế về phạm vi và việc sử dụng vũ khí đã dẫn đến một cuộc chiến tranh tiêu hao lấy bộ binh làm trung tâm, gây căng thẳng nghiêm trọng cho lực lượng Ukraine và không mang lại con đường rõ ràng nào để giành lấy chiến thắng.

Tuy nhiên, Nga cũng không đạt được mục tiêu của mình hoặc không tìm ra được cách thức rõ ràng dẫn đến chiến thắng. Mặc dù lực lượng của họ đã đạt được những bước tiến vững chắc về lãnh thổ trong suốt năm 2024 và những tháng đầu năm 2025, nhưng tiến trình diễn ra vô cùng chậm chạp và cực kỳ tốn kém, khiến họ có rất ít lựa chọn khả thi để thay đổi đáng kể tình hình theo hướng có lợi cho mình. Do đó, thật đáng thất vọng khi chính phủ Hoa Kỳ đôi khi lại lặp lại những câu chuyện của Nga - tuyên truyền nhằm bóp méo nhận thức về cuộc chiến. Điều này khiến nhiều người ở Kyiv, Washington và các quốc gia khác lo ngại rằng chính sách của Hoa Kỳ có thể vô tình cung cấp một sinh lộ cho kẻ xâm lược đang sa lầy trong cuộc chiến này.

Điều đặc biệt không may là Washington có khả năng gây áp lực đáng kể lên Điện Kremlin vào lúc này, có khả năng thúc đẩy họ chấp nhận các điều khoản hợp lý cho một lệnh ngừng bắn trong những tháng tới. Kyiv đã liên tục bày tỏ mong muốn chấm dứt chiến tranh và đạt được hòa bình—nhưng chỉ trong những điều kiện phù hợp. Hôm nay, Ukraine đã đề xuất một cách tiếp cận theo từng giai đoạn đối với lệnh ngừng bắn, bắt đầu bằng việc chấm dứt các hoạt động thù địch trên không và trên biển. Nhưng một lệnh ngừng bắn hoàn toàn áp đặt lên Ukraine bằng bất kỳ giá nào cũng sẽ không mang lại kết thúc bền vững cho cuộc chiến—viễn cảnh đã được ám chỉ trong cuộc đối đầu tại Phòng Bầu dục, phản ánh mong muốn về một thỏa thuận song phương giữa Hoa Kỳ và Nga mà Ukraine được kỳ vọng sẽ chỉ đơn giản là tuân thủ theo.

Một cách tiếp cận như vậy phản ánh sự hiểu biết sai lầm cơ bản về cán cân quyền lực hiện tại trong cuộc chiến, khiến nó vừa thiển cận vừa không vững chắc về mặt chiến lược. Điều này làm tăng nguy cơ xảy ra kịch bản tồi tệ nhất có thể - không chỉ không đảm bảo được một giải pháp lâu dài mà còn tạo tiền đề cho sự tiếp tục của cuộc chiến. Yêu cầu Ukraine chấp nhận vô điều kiện các điều khoản đề xuất có nghĩa là nó sẽ đi kèm với các điều khoản được viết bởi Moscow - đối với Ukraine, thực sự không khác sự đầu hàng. Kyiv sẽ phải đối mặt với một sự lựa chọn khắc nghiệt: đầu hàng hoặc tiếp tục chiến đấu mà không có đồng minh chủ chốt của mình. Tuy nhiên, giới lãnh đạo Ukraine, với sự ủng hộ áp đảo của người dân Ukraine, từ lâu đã quyết định rằng đầu hàng không phải là một lựa chọn, một cam kết được củng cố bởi kinh nghiệm từ các vùng lãnh thổ bị chiếm đóng: ở mọi nơi Nga chiếm ưu thế, khủng bố, tình trạng vô luật pháp và sự hủy diệt luôn đi theo sau.

Do đó, Ukraine sẽ buộc phải chuẩn bị cho chiến tranh mà không có sự hỗ trợ của Hoa Kỳ. Trong mọi trường hợp, việc rút lại sự hỗ trợ đó về lâu dài có thể là kết quả của một trong hai con đường được giới thiệu cho Zelensky tại Nhà Trắng: hoặc chấp nhận lệnh ngừng bắn vô điều kiện mà không có bảo đảm an ninh hoặc mất ngay viện trợ quân sự của Hoa Kỳ.

Nhưng ngay cả khi Hoa Kỳ tạm dừng viện trợ quân sự, nỗ lực chiến tranh của Ukraine sẽ không đột nhiên sụp đổ bất chấp những thách thức đáng kể mà lệnh đóng băng kéo dài sẽ gây ra. Miễn là sự ủng hộ mạnh mẽ của châu Âu vẫn tiếp tục, điều này có vẻ thậm chí còn có khả năng xảy ra hơn sau cuộc họp của các nhà lãnh đạo từ châu lục này tại London vào tuần này, Putin sẽ có thể đạt được một số đột phá về mặt chiến thuật nhưng sẽ không đạt được các mục tiêu tối đa của mình. Một chính phủ Hoa Kỳ liên kết với Nga theo cách tích cực làm suy yếu cuộc chiến của Ukraine sẽ là một diễn biến thực sự gây sốc - một diễn biến sẽ phá vỡ lòng tin vào Hoa Kỳ và làm rạn nứt không thể cứu vãn được liên minh phương Tây. Nhưng người dân Ukraine, những người hiểu rõ hơn bất kỳ ai về cái giá khủng khiếp của cuộc chiến này, không còn lựa chọn nào khác ngoài việc chiến đấu vì sự sống còn của đất nước họ.

KỲ VỌNG BẤT THÀNH

Theo hầu hết mọi tiêu chuẩn, và đặc biệt là xét theo các kế hoạch ban đầu, Nga đã không đạt được thành tích đáng kể trong ba năm chiến tranh. Khi Putin nhận ra vào năm 2022 rằng việc chinh phục Ukraine nhanh chóng là không thể, ông đã thu hẹp lại thành một loạt các mục tiêu hoạt động hạn chế hơn: chiếm đóng hoàn toàn khu vực Donbas ở miền đông Ukraine, duy trì cầu đất liền đến Crimea qua miền nam Ukraine, phá hủy cơ sở hạ tầng quan trọng và tài sản quân sự của Ukraine, thực thi lệnh phong tỏa Biển Đen để siết chặt nền kinh tế Ukraine. Ngay cả những mục tiêu này phần lớn cũng không đạt được. Lực lượng hải quân Ukraine đã mở lại Biển Đen và khôi phục các tuyến đường vận chuyển. Bất chấp các cuộc tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái không ngừng vào cả cơ sở hạ tầng năng lượng và các trung tâm dân sự, Ukraine vẫn có quyền lực và người dân vẫn kiên cường. Và Nga vẫn chưa hoàn toàn giành được Donbas. Nước này đã mất 900.000 quân và hàng trăm ngàn hệ thống vũ khí quan trọng - tàu chiến, máy bay, trực thăng, xe tăng, bệ phóng tên lửa, pháo binh. Năm 2024, Nga chỉ chinh phục được chưa đến một phần trăm lãnh thổ Ukraine; năm nay, tiến độ đã chậm lại đáng kể.

Hiện tại, quân đội Nga đã kiệt sức, sản xuất quốc phòng của họ đang phải vật lộn để theo kịp với tổn thất trên chiến trường, và các hệ thống vũ khí không người lái của họ, mặc dù đã nỗ lực rất nhiều từ phía Moscow, đang phải vật lộn để chiếm ưu thế so với các hệ thống của Ukraine. Các máy bay không người lái và tên lửa chưa nổ được thu hồi từ chiến trường chủ yếu là sản phẩm mới sản xuất, cho thấy Nga đã cạn kiệt phần lớn kho vũ khí dự trữ và đang phải sử dụng các loại vũ khí mới sản xuất ngay khi chúng xuất xưởng. Trong khi đó, ngay cả với dân số đông đảo của Nga (và sự chi viện lính từ Triều Tiên), mức độ tuyển quân vẫn không đáp ứng được nhu cầu, tỷ lệ thương vong cao khiến không có nhiều thời gian để đào tạo đầy đủ cho các đội tân binh.

Ukraine phải đối mặt với nhiều thách thức của riêng mình. Trong khi Nga không thể thiết lập được quyền thống trị trên không hoàn toàn, họ vẫn kiểm soát không phận gần tiền tuyến (một phần vì Ukraine không được cung cấp máy bay hiện đại tiên tiến), cho phép họ phóng hàng trăm quả bom dẫn đường, cùng với máy bay không người lái và tên lửa, vào các lực lượng Ukraine, cơ sở hạ tầng quốc phòng và dân sự, làm trầm trọng thêm căng thẳng cả về quân sự và kinh tế. Và nhân lực thực sự là, như Vance đã nhiều lần nhấn mạnh, một vấn đề nghiêm trọng, một phần vì những hạn chế đối với sự hỗ trợ của đồng minh (đặc biệt là về sức mạnh không quân và các cuộc tấn công tầm xa) đòi hỏi phải tiếp tục phụ thuộc vào việc huy động bộ binh và chiến tranh chiến hào. Ukraine đã phải mất hơn 43.000 lính trong chiến đấu và nhiều người khác bị thương, một tổn thất còn tồi tệ hơn do thiếu thiết bị, đạn dược và phụ tùng thay thế; mặc dù việc sản xuất máy bay không người lái và tuyển dụng các lữ đoàn thiện chiến khác vẫn tiếp tục diễn ra nhanh chóng, nhưng việc đáp ứng nhu cầu cho các đợt triển khai bộ binh nguy hiểm và khắc nghiệt nhất vẫn là một cuộc chiến ai cũng phải hiểu.

Tuy nhiên, ngay cả với những thách thức này, Ukraine đã chứng minh được khả năng ngăn chặn những bước tiến lớn của Nga, một phần thông qua việc áp dụng và cải tiến các phương pháp tác chiến mới. Máy bay không người lái và các hệ thống không người lái khác đã đóng một vai trò đặc biệt quan trọng, đảm nhận các nhiệm vụ thường do các phương tiện trên không và trên biển tinh vi hơn nhiều thực hiện. Các hoạt động ngăn chặn trên không và trên biển thành công đã giữ cho một bộ phận đáng kể lực lượng của Nga không thể tiếp cận tiền tuyến, các khu vực ven biển và các tuyến giao thương quan trọng. Trong khi đó, sự hỗ trợ tăng cường từ châu Âu sẽ cho phép Ukraine giảm sự phụ thuộc vào lực lượng bộ binh và xây dựng năng lực phòng thủ mạnh mẽ và thích ứng của riêng mình. Và sự chuyển dịch liên tục sang các hoạt động dựa trên công nghệ nhiều hơn—bao gồm cả các hoạt động dựa trên khái niệm "tuyến máy bay không người lái" sẽ giúp ngăn chặn lực lượng Nga tiếp cận tiền tuyến—có thể giúp giảm bớt sự căng thẳng của các vấn đề về nhân lực.

Với tình hình hiện tại trên chiến trường, Ukraine có thể tiếp tục ngăn chặn các mục tiêu của Tổng thống Nga Vladimir Putin, hạn chế lực lượng của ông ta tiến triển chậm và tốn kém dọc theo các chiến tuyến đối đầu hiện tại. Và sự hỗ trợ nhiều hơn từ châu Âu có thể, trong năm nay hoặc năm sau, cho phép lực lượng Ukraine dừng lại và thậm chí đảo ngược đà tiến của quân Nga. Tóm lại, Ukraine không thua cuộc chiến ngày hôm nay, cũng như sẽ không thua trong tương lai, bất chấp quy mô và lợi thế đáng kể về nguồn lực của Nga.

NGỪNG BẮN & NHỮNG HUỆ LỤY

Cách duy nhất để đưa Nga vào các cuộc đàm phán nghiêm túc, hoặc buộc nước này phải dừng hành động xâm lược và chấp nhận lệnh ngừng bắn trên thực tế, là phải trừng phạt Nga vì tiếp tục chiến tranh. Washington có một số lá bài tẩy. Họ có thể thắt chặt và thực thi tốt hơn các lệnh trừng phạt, gây áp lực mạnh lên nền kinh tế Nga, nền kinh tế này, bất chấp những nỗ lực của Điện Kremlin nhằm thúc đẩy hình ảnh ổn định, đã chịu sức ép nghiêm trọng, với ước tính 40% chi tiêu công dành cho chiến tranh. Họ có thể tăng áp lực quân sự bằng cách cung cấp cho Ukraine vũ khí trước đây đã bị giữ lại, gỡ bỏ các hạn chế về việc sử dụng chúng và cải thiện cung cấp thông tin tình báo thời gian thực. Nga đã chứng minh được khả năng chịu đựng thương vong phi thường, khiến cho việc tiêu hao quân số trở thành một chiến lược không đáng tin cậy để buộc phải theo đuổi. Nhưng bằng chứng lịch sử cho thấy rằng những thất bại trên chiến trường chứ không phải tổn thất về con người là yếu tố chính quyết định nhận thức của Nga về thành công hay thất bại.

Một loạt các tổn thất về lãnh thổ, ngay cả ở những khu vực tương đối nhỏ, có thể khiến Putin phải xem xét lại chiến lược của mình và tìm cách chấm dứt chiến tranh. Nếu các hoạt động tấn công rõ ràng là thất bại, và các lực lượng Ukraine giành lại được ngay cả những phần nhỏ lãnh thổ bị chiếm đóng, Điện Kremlin sẽ lo lắng về những tổn thất về lãnh thổ tiếp theo. Ngay cả một thất bại một phần cũng sẽ là một viễn cảnh khủng khiếp theo quan điểm của Putin, làm gia tăng nỗi sợ hãi của ông về sự yếu kém của chế độ và mất quyền kiểm soát. Dưới áp lực như vậy, sẽ ít rủi ro hơn nhiều nếu Moscow hạ nhiệt và cố gắng giảm thiểu thiệt hại. Ngay cả viễn cảnh đáng tin cậy về một kịch bản như vậy - được thúc đẩy bởi chính sách ủng hộ không lay chuyển đối với Ukraine - cũng có thể đủ để thúc đẩy Nga xem xét lại nỗ lực chiến tranh của mình.

Nếu lệnh ngừng bắn được thực hiện, việc ngăn chặn một cuộc tấn công mới của Nga sẽ trở nên cần thiết. Cách duy nhất để ngăn chặn một chiến dịch quân sự khác ngay khi Moscow nghĩ rằng họ có thể giành được lợi thế là đảm bảo rằng họ sẽ phải đối mặt với viễn cảnh đáng tin cậy về thất bại cuối cùng. Tất nhiên, "răn đe bằng cách phủ nhận" như vậy có thể dễ dàng đạt được nhất bằng cách đưa Ukraine trở thành thành viên của NATO; nhưng cũng có thể thực hiện bằng cách xây dựng một lực lượng Ukraine có khả năng đẩy lùi cuộc tấn công của Nga một cách chắc chắn.

Các nhà hoạch định và phân tích quân sự đã và đang nghiên cứu thiết kế lực lượng tương lai này. Một số nước châu Âu đã bày tỏ mong muốn hỗ trợ Ukraine bằng quân đội với tư cách là lực lượng gìn giữ hòa bình hoặc lực lượng dự phòng. Nhưng các quy tắc giao chiến của họ phải được xác định rõ ràng và điều quan trọng là họ phải có thẩm quyền can thiệp trong trường hợp khẩn cấp. Mặc dù châu Âu có thể cung cấp nguồn tài chính cần thiết cho hoạt động răn đe và các nhà lãnh đạo chủ chốt đã chỉ ra rằng họ sẵn sàng làm như vậy, Washington sẽ cần cung cấp quyền truy cập vào một số năng lực cụ thể (bao gồm hệ thống phòng không, hỗ trợ cho hệ thống nhắm mục tiêu tên lửa, tình báo thời gian thực và một số bộ phận và đạn dược nhất định).

MỘT CỘT MỐC LỊCH SỬ?

Chính quyền Trump dường như tin rằng Nga sẽ đồng ý dừng hành động xâm lược và chấm dứt chiến tranh mà không cần có áp lực mới hoặc sự đầu hàng của Ukraine. Tuy nhiên, ngay cả khi Ukraine chấp nhận một giải pháp theo các điều khoản của Nga, điều đó cũng không dẫn đến hòa bình thực sự. Yêu cầu nhất quán của Zelensky về các đảm bảo an ninh cùng với lệnh ngừng bắn không nên bị coi chỉ là lập trường chính trị - nó dựa trên rủi ro hiện hữu rằng Nga sẽ sử dụng bất kỳ khoản thời gian đình chiến nào để chuẩn bị cho cuộc tấn công tiếp theo của mình. Một chiến thắng được ghi nhận sẽ củng cố tham vọng của Putin, và một cuộc đình chiến sẽ cho ông ta cơ hội để tập hợp lại. Nga sẽ có thể tích lũy năng lực quân sự quan trọng và chuẩn bị cho một cuộc tấn công quy mô lớn mới. Cuộc tấn công này thậm chí còn nguy hiểm hơn cuộc xâm lược bắt đầu vào ngày 24 tháng 2 năm 2022: Nga sẽ chuẩn bị tốt hơn để ngăn chặn các hệ thống phòng không, kiểm soát không phận và phá vỡ cơ sở hạ tầng quan trọng, và có khả năng sẽ tránh được việc lặp lại sai lầm trước đây khi phân tán lực lượng quá mỏng.

Hậu quả cuộc tấn công của một nước Nga được tái vũ trang và phục hồi sẽ là thảm họa đối với Ukraine, nước mà nếu không có sự hỗ trợ an ninh vững chắc, có thể sẽ không được chuẩn bị đầy đủ để chống lại nó. Chỉ riêng nỗi lo lắng về một kịch bản như vậy sẽ là một lực cản rất lớn đối với quá trình phục hồi kinh tế và tái thiết sau chiến tranh của Ukraine. Và ý tưởng rằng một cuộc đàm phán về các thỏa thuận an ninh có thể diễn ra sau một lệnh ngừng bắn là sai lầm: nó sẽ tạo đòn bẩy cho Điện Kremlin để trì hoãn hoặc ngăn chặn bất kỳ đề xuất nào bằng cách đe dọa lệnh ngừng bắn, lợi dụng sự miễn cưỡng của phương Tây trong việc tái khởi động chiến tranh.

Các mục tiêu trước mắt của Nga rất rõ ràng: hợp pháp hóa sự chiếm đóng của mình, tránh trách nhiệm giải trình về tội ác chiến tranh, tránh sự sụp đổ kinh tế, gây ảnh hưởng đến các thỏa thuận an ninh của Ukraine. Trong khi đó, các mục tiêu chiến lược dài hạn của nước này vẫn không thay đổi: khuất phục Ukraine, làm suy yếu cấu trúc an ninh phương Tây và thiết lập lại một trật tự thế giới đa cực do một số ít quốc gia hùng mạnh thống trị. Một thỏa thuận với chính quyền Trump gạt Ukraine sang một bên sẽ đẩy nhanh cả các mục tiêu ngắn hạn và dài hạn của Nga trong khi xác nhận rằng xâm lược là một chiến lược hợp pháp. Nếu Putin giành được chiến thắng sau khi đứng trên bờ vực thất bại chỉ vì sự thay đổi đột ngột trong chính sách của Hoa Kỳ, điều đó sẽ định hình lại an ninh toàn cầu theo những cách nguy hiểm.

Điều đó sẽ càng đáng tiếc hơn vì Hoa Kỳ có cơ hội lái các sự kiện theo hướng tích cực hơn nhiều—gây áp lực lên Nga để chấm dứt chiến tranh và đảm bảo một giải pháp công bằng bảo vệ an ninh lâu dài của Ukraine. Một ví dụ hữu ích là kinh nghiệm của Hàn Quốc, nơi, nhờ sự hỗ trợ kinh tế và quân sự lâu dài của Hoa Kỳ, đã có thể xây dựng năng lực phòng thủ của riêng mình và ngăn chặn Triều Tiên. Một kết quả tương tự ở Ukraine—một lệnh ngừng bắn được chuẩn bị kỹ lưỡng được hỗ trợ bởi các thỏa thuận an ninh đáng tin cậy—có thể mang lại hòa bình và ổn định lâu dài. Nếu được thực hiện đúng cách, đây sẽ là một thành tựu thực sự mang tính lịch sử.

Foreign Affairs Magazine |
Andriy Zagorodnyuk, cựu bộ trưởng quốc phòng Ukraine và là chủ tịch của nhóm nghiên cứu Trung tâm Chiến lược Quốc phòng tại Kyiv

📚 Secret Garden Lược dịch từ “Ukraine Without America:How Kyiv Can Persist in the Face of a Hostile Washington ”. Nguyên tác xin tham khảo ở đây